การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและการจัดการป่าไม้อย่างยั้งยืน

อาเซียนกับความหลากหลายทางชีวภาพ

Share

 

ความหลากหลายทางชีวภาพของหมู่เกาะสิมิลัน ท้องทะเลไทย

       ความหลากหลายทางชีวภาพ หมายถึง ความแตกต่างหลากหลายของสิ่งมีชีวิตบนโลก และรูปแบบทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นจากความหลากหลายดังกล่าว  ความหลากหลายทางชีวภาพที่เราเห็นกันอยู่ทุกวันนี้ เป็นผลผลิตจากวิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตที่เกิดต่อเนื่องมานับพันล้านปี โดยมีกระบวนการทางธรรมชาติเป็นตัวควบคุม ซึ่งในระยะหลังได้มีอิทธิพลของมนุษย์เข้ามาเกี่ยวข้องด้วย  ความหลากหลายทางชีวภาพก่อให้เกิดสายใยของชีวิตที่มนุษย์เราเองก็เป็นส่วนหนึ่งของสายใยนี้และต่างต้องพึ่งพาอาศัยในการดำรงชีวิต เช่น การนำพืชแต่ละสายพันธุ์ที่มีข้อดีแตกต่างกันมาผสมพันธุ์กันและคัดเลือกให้ได้พืชสายพันธุ์ใหม่ที่มีลักษณะดีตามต้องการนำไปสู่ความมั่นคงทางอาหารและการรักษาโรคของมนุษย์  หรือการใช้น้ำมันจากพืชพวกปาล์มน้ำมัน สบู่ดำ และละหุ่ง มาผลิตเป็นน้ำมันเชื้อเพลิง การใช้เส้นใยพืชและสัตว์ในอุตสาหกรรมสิ่งทอ เช่น ฝ้าย ปอ ไหม ขนสัตว์ต่าง ๆ เป็นต้น นอกจากการใช้ประโยชน์จากพืชและสัตว์แล้ว ยังมีการใช้ประโยชน์จากจุลินทรีย์ต่าง ๆ เพื่อเป็นแหล่งผลิตสารสำคัญต่าง ๆ ในเชิงอุตสาหกรรมด้วย เช่น การใช้ยีสต์ในการผลิตแอลกอฮอล์ การใช้แบคทีเรียในการผลิตนมเปรี้ยว เป็นต้น

 

ป่าฝนเขตร้อนที่อุดมสมบูรณ์เต็มไปด้วยความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศที่สลับซับซ้อน

 

     อาเซียนเป็นภูมิภาคที่มีความหลากหลายทางชีวภาพมากที่สุดในโลก เนื่องจากที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ที่อยู่ในเขตร้อน มีความหลากหลายของระบบนิเวศ อาณาจักรพืชและอาณาจักรสัตว์ที่กว้างไพศาล เป็นแผ่นดิน ผืนน้ำและท้องทะเลแห่งความหลากหลายของสรรพชีวิต สมาชิกอาเซียนทั้งสิบประเทศนับขนาดพื้นที่แผ่นดินรวมกันเท่ากับ 3% ของแผ่นดินบนโลก แต่มีกลุ่มพันธุ์สิ่งมีชีวิตรวมกันทั้งหมดถึง 20% ของโลก มีปะการังใต้ทะเลรวมกันเท่ากับ 284,000 ตารางกิโลเมตร และที่สำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากันคือความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชนพื้นเมืองของประชาชนในอาเซียนซึ่งได้อาศัยพึ่งพิงและมีวิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับป่าและทรัพยากรชีวภาพอย่างใกล้ชิด

     ปัจจุบันความหลากหลายทางชีวภาพของอาเซียนกำลังถูกคุกคาม อาเซียนมีผืนป่าประมาณร้อยละ 16 ของพื้นที่ป่าเขตร้อนทั่วโลก แต่ก็เป็นภูมิภาคที่มีอัตราการตัดไม้ทำลายป่าสูงที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยมีอัตราการทำลายป่าสูงถึง 31,000 ตารางกิโลเมตรต่อปี กินเนส เวิลด์ เรคคอร์ด ได้บันทึกไว้ว่าอินโดนีเซียเป็นประเทศที่มีการตัดไม้ทำลายป่าเร็วที่สุดในโลก นอกจากนี้พันธุ์พืชและสัตว์ที่กำลังจะสูญพันธุ์ รวมทั้งทรัพยากรสัตว์น้ำกำลังลดถอยลงเป็นอย่างมาก ในบรรดา 64,800 กลุ่มพันธุ์ชีวิต ที่บันทึกได้ในภูมิภาคอาเซียนนั้น 2% หรือ 1,312 กลุ่มพันธุ์ตกอยู่ในภาวะเสี่ยงอันตรายต่อการสูญพันธุ์ หากไม่ทำอะไรเป็นการหยุดกระบวนการตัดไม้ทำลายธรรมชาติในอาเซียน ในที่สุดก็จะเหลือป่าอาเซียนเพียง 1 ใน 4 ของพื้นที่ป่าทั้งหมดที่เคยมี และจะสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพไปอีก 42%  (1)

 

ลูกลิงอุรังอุตัง หมู่เกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย

 

     การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ ทำให้สิ่งมีชีวิตที่มีองค์ประกอบทางพันธุกรรมเพียงแบบเดียว มีผลทำให้สิ่งมีชีวิตไม่มีทางเลือกอื่นเมื่อสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไป เกิดการผสมพันธุ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตสายพันธุ์เดียวกัน ไม่มีการย้ายถิ่นแลกเปลี่ยนพันธุกรรม จำนวนประชากรมีขนาดเล็กนำไปสู่ความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิตในที่สุด นอกจากนี้จะก่อให้เกิดผลกระทบโดยตรงต่อกลไกลการทำงานของระบบนิเวศ ส่งผลให้ภูมิอากาศมีความแปรปรวนสูง เกิดภาวะน้ำท่วม แห้งแล้ง พายุ การระบาดของโรคพืชและแมลง คุกคามแหล่งอาหาร ผลผลิตป่าไม้ ยารักษาโรค และพลังงานอีกด้วย

     สำหรับแนวทางในการอนุรักษ์และปกป้องความหลากหลายทางชีวภาพนั้น ประชาชนในอาเซียนและรัฐบาลของทุกประเทศต้องร่วมมือกันแลกเปลี่ยนทรัพยากร พันธุกรรม องค์ความรู้ด้านการปรับปรุงพันธุ์ การใช้ประโยชน์จากพันธุกรรมพืชเพื่ออาหารและยา รวมทั้งผลักดันให้เกิดกรอบความร่วมมือและความตกลงในการอนุรักษ์ พัฒนาและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรชีวภาพ ภายใต้พื้นฐานของการเคารพสิทธิของชุมชนท้องถิ่น กลุ่มชาติพันธุ์ มีความเป็นธรรม เสมอภาค เท่าเทียมและยั่งยืน

 

 


ที่มา :

  • (1)  ศูนย์อาเซียนว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ: ASEAN Centre for Biodiversity
  • http://www.siamscubadiving.com/board/view.php?tid=2763
  • http://www.aid-n.com/southeast-asia-tropical-rain-forest-is-protected-by-the-government/
  • http://thediplomat.com/2010/10/25/asia%E2%80%99s-biodiversity-challenge/